Waarom de mond gewoon bij het lichaam hoort
De mond wordt in de gezondheidszorg vaak behandeld als een apart onderdeel, los van de rest van het lichaam. Hoogleraar Egija Zaura van het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam (ACTA) vindt dat die scheiding onterecht is. Volgens haar verdient een gezonde mond in een gezond lichaam veel meer aandacht, zowel in de spreekkamer als in het beleid rond volksgezondheid.
Zaura is projectleider van MetaHealth, een omvangrijk onderzoeksprogramma waarin publieke en private partijen samenwerken. Haar onderzoek richt zich al jaren op microben in de mond: bacteriën, schimmels en andere micro-organismen die een directe invloed hebben op onze gezondheid.
Wat is MetaHealth precies?
MetaHealth onderzoekt de eerste duizend dagen van het leven van een kind, vanaf de zwangerschap tot het tweede levensjaar. Dit is een periode waarin de basis wordt gelegd voor zowel de mondgezondheid als de stofwisseling op latere leeftijd.
Binnen het project wordt gekeken naar de wisselwerking tussen verschillende factoren:
- Het microbioom: de bacteriën die in en op het lichaam leven
- Leefstijl en voedingspatroon van gezin en kind
- Culturele achtergrond en gewoontes
- De directe leefomgeving van het kind
Daarnaast ontwikkelen de onderzoekers nieuwe modellen, digitale hulpmiddelen en een e-health-test. Deze instrumenten moeten het straks makkelijker maken om concrete maatregelen te nemen voor een gezond gebit en een gezond gewicht bij jonge kinderen.
De doelstelling van het onderzoek
Het project wil de mondgezondheid en het gewicht van kinderen in hun eerste duizend levensdagen verbeteren én behouden. Er is daarbij nadrukkelijk aandacht voor het terugdringen van gezondheidsverschillen tussen sociaaleconomische groepen.
Het einddoel reikt verder dan individuele kinderen: MetaHealth wil bijdragen aan de volksgezondheid in bredere zin.
De gekozen aanpak draait om het stimuleren van een gezonde leefstijl, maar kijkt nadrukkelijk ook naar de omgeving waarin mensen leven. Die omgeving moet zo worden ingericht dat gezond gedrag de normaalste zaak van de wereld wordt. Gezonde keuzes moeten laagdrempelig, aantrekkelijk en vanzelfsprekend zijn, in plaats van een extra inspanning.
In een reeks artikelen wordt de komende tijd stap voor stap ingegaan op de voortgang van dit project, waarbij ook de mensen en organisaties worden voorgesteld die zich ervoor inzetten.
Egija Zaura: een pleidooi tijdens de 392e dies van de UvA
Deze reeks opent met een terugblik op de rede die Egija Zaura hield ter gelegenheid van de 392e verjaardag (dies natalis) van de Universiteit van Amsterdam. Als hoogleraar en onderzoeker aan ACTA is zij een van de drijvende krachten achter MetaHealth.
In haar rede benadrukt Zaura dat mondgezondheid in de huidige zorg en samenleving structureel wordt onderbelicht. Haar boodschap is helder: de mond moet weer worden gezien als onlosmakelijk onderdeel van het hele lichaam.
Dat de mond belangrijk is, blijkt wel uit de vele functies die hij vervult. We gebruiken onze mond om te eten, te praten, te lachen en contact te maken met anderen. Een gezonde mond draagt bij aan zelfvertrouwen, en goed kunnen kauwen hangt zelfs samen met beter kunnen nadenken.
Mondmicroben: niet per definitie schadelijk
In de mond leeft een uitgebreid ecosysteem aan microben. Deze mondmicroben horen daar van nature thuis en vormen een normaal onderdeel van ons lichaam. Pas wanneer de balans tussen deze micro-organismen verstoord raakt, kunnen ze bijdragen aan ziekten in de mond.
Het gaat hierbij nadrukkelijk niet om infecties zoals tuberculose (tbc) of het SARS-virus. Dat zijn ziekteverwekkers die van buitenaf komen en niet van nature in de mond voorkomen. Mondmicroben zijn dus iets anders dan externe ziekteverwekkers, en verdienen daarom een genuanceerdere benadering.
Raakt de balans wél verstoord, dan kunnen aandoeningen ontstaan zoals gaatjes en tandvleesontsteking. Deze problemen staan bovendien niet op zichzelf: ze hangen samen met aandoeningen als diabetes en hart- en vaatziekten.
Ongelijkheid in mondgezondheid
Niet iedereen loopt evenveel risico op mondproblemen. Vooral kinderen uit minder welvarende gezinnen en oudere mensen hebben vaker last van hun gebit. Dit heeft directe gevolgen voor hun algehele gezondheid en hun dagelijks functioneren.
Juist om die ongelijkheid aan te pakken, besteedt het onderzoek op metahealth.nl expliciet aandacht aan de relatie tussen mondgezondheid, leefstijl en omgeving bij jonge kinderen. Het uiteindelijke doel is betere zorg en effectievere preventie, met oog voor de verschillen tussen groepen.
De kernboodschap van Zaura laat zich samenvatten in één zin: een gezonde mond is essentieel voor een gezond lichaam, en dat besef moet serieuzer worden genomen door zorg, beleid en samenleving.
Uit de rede van 11 januari 2024
In haar eigen woorden verwoordde Egija Zaura het als volgt:
"Ik hoop het bewustzijn te vergroten voor het belang van een gezonde mond in een gezond lichaam. Ik durf te beweren dat onze maatschappij, onze overheid, onze gezondheidszorg en ziektekostenverzekeringen, ons onderwijs en de instellingen die onderzoek financieren een blinde vlek hebben als het gaat om mondgezondheid."
Zaura illustreert dit met een concreet voorbeeld uit de voedingsadvisering:
Voedingsadviezen die goed zijn voor de stofwisseling kunnen bijvoorbeeld schadelijk zijn voor de mondgezondheid, zoals de suggestie van het Voedingscentrum om gedroogd fruit als tussendoortje te gebruiken. Deze aanbeveling is inmiddels aangepast; meer hierover is te lezen in een eerdere blog over de Schijf van Vijf en mondgezondheid.
"Niet alleen diëtisten, maar ook artsen kunnen onwetend zijn over de effecten die verschillende medische aandoeningen of ingrepen kunnen hebben op iemands mondgezondheid, en vice versa. In plaats van te worden gezien als een integraal onderdeel van gezondheid en welzijn, wordt mondgezondheid gemarginaliseerd en beschouwd als een niche waarvoor de volledige verantwoordelijkheid wordt overgelaten aan een kleine groep gespecialiseerde zorgprofessionals, tandartsen en mondhygiënisten."
Lees de volledige rede
Wil je de volledige rede in het Nederlands nalezen? Dat kan via de website van het onderzoeksproject: https://nwo-metahealth.nl/dies/.
Samen bouwen we verder aan kennis, samenwerking en impact op het gebied van mond- en lichaamsgezondheid.
